افزایش سرمایه چیست؟ و انواع افزایش سرمایه

افزایش سرمایه زمانی اتفاق می افتد که شرکت ها قصد داشته باشند منابع و بودجه مورد نیازشان برای طرح های توسعه و حفظ نقدینگی و حفظ قدرت رقابت در بازار را دارند و از طریق افزایش سرمایه آن را انجام می دهند.

افزایش سرمایه از دو جهت مورد اهمیت است: از جهت عموم و از جهت علمی

بطور کلی چهار نوع افزایش سرمایه داریم:

1. افزایش سرمایه از محل سود انباشته
2. از محل آورده نقدی و مطالبات حال شده سهامدارن
3. از محل تجدید ارزیابی دارایی ها
4. از روش صرف سهام

مراحل افزایش سرمایه:

هر شرکت در هنگام ثبت در اداره شرکت ها مبلغی را به عنوان سرمایه شرکت تعیین می کند که از جانب سهامداران آن شرکت تامین می شود. برای افزایش سرمایه شرکت مراحل زیر طی می شود:

• ابتدا هیئت مدیره و سهامداران شرکت در طی جلسه ای لزوم افزایش سرمایه را مطرح می کنند.
• پس از تایید هیئت مدیره و سهامداران، طرح در اختیار حسابرس شرکت قرار می گیرد و حسابرس پس از بررسی های لازم، اگر ایرادی در طرح نباشد همه یا بخشی از آن را تایید می کند.
• پس از تایید حسابرس، طرح های پیشنهادی همراه مدارک و غیره در اختیار ثبت شرکت ها و سازمان بورس قرار می گیرد.
• بعد از تایید سازمان بورس و دریافت مجوزهای لازم، اعلامیه افزایش سرمایه شرکت در سایت کدال و جاهای دیگر جهت اطلاع رسانی به سهامداران اعلام می شود. همچنین تاریخی برای برگزاری مجمع عمومی فوق العاده برای افزایش سرمایه شرکت منتشر می شود.
• بعد از برگزاری مجمع فوق العاده، مقدار افزایش سرمایه و ارزش هر سهم تعیین می شود و در سایت کدال به سهامداران آن شرکت اعلام می شود. همچنین در اداره ثبت  شرکت ها مقدار جدید لحاظ خواهد شد.

افزایش سرمایه به چه کسانی تعلق می گیرد؟

تمامی افرادی که حتی اگر یک روز قبل از برگزاری مجمع فوق العاده سهام شرکت را خریداری کنند، افزایش سرمایه شرکت به آنها تعلق خواهد گرفت.

محاسبه تعداد سهام و قیمت سهم بعد از افزایش سرمایه:

برای محاسبه تعداد سهام جدید باید تعداد سهام قبلی را در میزان درصد افزایش سرمایه به اضافه یک ضرب کنیم.

برای مثال اگر شما 400 عدد سهم از یک سهم شرکتی داشته باشید و اگر آن سهم 80 درصد افزایش سرمایه بدهد، تعداد سهام  جدید شما به شکل زیر محاسبه میشود.

720=(0.8+1)* 400=تعداد سهام جدید

قیمت سهام بعد از فزایش سرمایه، با توجه به نوع آن محاسبه می شود که در ادامه مطلب بیان خواهد شد.

افزایش سرمایه از محل سود انباشته(سهام جایزه)

طبق قانون، شرکت ها موظفند که سالیانه درصدی از سود خود را نزد خودشان نگهداری کنند. این سود در حسابی تحت عنوان سود انباشته در صورت های مالی شرکت ثبت می گردد. در مواقعی که شرکت سود انباشته خوبی داشته باشد، می تواند تصمیم بگیرد که افزایش سرمایه خود را از این روش انجام بدهد و با این کار منابع جدید مورد نیاز خود را تامین کند. پس در روش سود انباشته عملا جریان نقدینگی جدید به شرکت وارد نمی شود.

به سهامی که از این طریق به سهامداران آن شرکت داده می‌شود، سهام جایزه گفته می‌شود. معمولاً دو ماه بعد از ثبت آگهی افزایش سرمایه، سهام جایزه به پرتفوی سهامداران اضافه می‌شود. در روش سود انباشته درصد مالکیت شما در شرکت تغییری پیدا نمی کند، یعنی به همان نسبت که سرمایه شرکت زیاد می شود تعداد سهام شما نیز افزایش پیدا می کند. از نظر تئوریک میزان دارایی شما نیز تغییری نمی کند، یعنی به همان نسبت که تعداد سهام شما زیاد می شود قیمت سهام کاهش پیدا می کند.

قیمت سهم بعد از افزایش سرمایه از محل سود انباشته

اگر یک سهم با قیمت پایانی 20000 ریال بخواهد 80 درصد افزایش سرمایه از محل سود انباشته بدهد و شما هم 1000 عدد سهم از آن را داشته باشید:

1800 = ( 0.8 + 1 )  *1000= تعداد سهم جدید

همانطور که می‌بینید، تعداد سهم‌های سهامدار بیشتر شده اما قیمت آن هم کم شده است. در نتیجه در دارایی شخص تغییری ایجاد نشده است.

000 000 20ریال = ريال20000 *1000 عدد سهم = دارایی سهامدار قبل از افزایش

000 000 20 ریال = ريال 11111 *1800 عدد سهم = دارایی سهامدار بعد از افزایش

همانطور که مشاهده می‌کنید در افزایش سرمایه به دارایی سهامدار چیزی اضافه نمی‌شود. اما با این فلسفه که قیمت دوباره در آینده به همان قیمت قبلی برسد شما با نگهداری سهم به 80 درصد سود خواهید رسید اما برای همه شرکت ها اینطور نخواهد بود.

افزایش سرمایه از محل آورده نقدی

در مواقعی که شرکت سود انباشته مناسبی نداشته باشد و یا می خواهد که منابع مالی جدید به شرکت وارد کند از محل آورده نقدی سهامداران اقدام به افزایش سرمایه می کند. به دلیل اینکه در این روش، نیازمند تأمین منابع جدید از سوی سهامداران فعلی شرکت است، شرکت حق استفاده و حضور در آن را ابتدا به سهامداران خود شرکت می‌دهد. به این صورت که سهامی تحت عنوان حق تقدم سهام در اختیار سهامداران فعلی قرار می گیرد. سهامدار در مدت زمان مجاز برای معاملات این اوراق که معمولا ۲ ماه است می تواند یکی از  این دو کار را انجام دهد:

1. پرداخت مبلغ اسمی سهام: در این روش شما به ازای هر سهم باید مبلغی را دراین بازه زمانی 2 ماهه به شرکت مربوطه پرداخت نمایید که می توانید از سایت کدال نحوه چگونگی پرداخت آن را مشاهده کنید. این مبلغ معمولا 1000 ریال (قیمت اسمی سهم) است. با این کار پس از طی شدن مراحل افزایش سرمایه، حق تقدم شما تبدیل به سهم عادی می شود.
2. فروش حق تقدم: اگرشما به هر علتی تمایل نداشته باشید که از حق تقدم های خود استفاده کنید می توانید در این بازه زمانی 2 ماهه حق تقدم های خود را مثل سهام های دیگر به فروش برسانید. این حق تقدم ها مثل سهام عادی در بورس قابل معامله هستند. مثلا حق تقدم بانک صادرات با نماد وبصادر، با نماد وبصادرح معامله می شود. قیمت حق تقدم به اندازه آورده شما (معمولا 1000 ریال) از قیمت روز سهم اصلی در بازار کمتر است.

نکته:

اگر شما به هر علتی مبلغ اسمی سهام را پرداخت نکنید و همچنین سهام حق تقدم خود را نیز به فروش نرسانید، پس از اتمام مهلت 2 ماهه برای فروش، حق تقدم سهام شما به فروش می رود. یعنی شرکت حق تقدم های استفاده نشده را از طریق بورس به فروش می رساند و مبلغ حاصل از فروش را بعد از کسر کارمزدها به حساب شما واریز می کند.

مثال: فرض کنید قیمت هر سهم شرکتی 9000 ریال است و این شرکت از محل مطالبات و آورده نقدی 400 درصد افزایش سرمایه داشته و به ازای هر سهم جدید 1000 ریال(یعنی همان ارزش اسمی) از سهامداران مطالبه می‌کند. قیمت هر سهم جدید و همچنین قیمت حق تقدم سهم این شرکت به صورت زیر خواهد بود:

X=400/100=4

ریال2600=1+4/(4 *1000 )+9000=قیمت سهم پس از افزایش 

ریال1600=1000-2600=قیمت حق تقدم

 از طریق تجدید ارزیابی دارایی های شرکت

در این روش، شرکت ارزش دارایی‌های خود را مورد تجدید ارزیابی قرار می‌دهد. با توجه به تورم و افزایش قیمت کالاها در طول زمان، ارزش دارایی یک شرکت در طول زمان افزایش می‌یابد. در این روش، دارایی ترازنامه شرکت رشد می‌کند. از آنجایی که بدهی‌های شرکت تغییری نکرده، حقوق صاحبان سهام باید افزایش پیدا کند تا معادله حسابداری برقرار بماند.

مثلاً، فرض کنید یک شرکت در دهه 50 تأسیس شده است، شرکت در آن دوره 500 هکتار زمین را به قیمت 50 میلیون تومان خریده است. در طی چند سال فعالیت، شرکت اقدام به خرید دفتر و تجهیزات جدید و ملک و املاک جدید هم کرده است. در دفتر حسابرسی شرکت، قیمت خرید این دارایی‌ها به قیمت همان روزی است که آن را خریده اند اما با توجه به گران شدن زمین و تجهیزات، می‌دانیم که ارزش این دارایی‌ها در گذر زمان تغییر کرده است. تجدید ارزیابی دارایی‌های شرکت به این معنی است که شرکت با توجه به قیمت روز زمین، تجهیزات و  غیره قیمت دارایی‌های خود را به روز رسانی می‌کند.

مثلاً قیمت آن 500 هکتار زمین شرکت از 50 میلیون تومان به یک میلیارد تومان رسیده است، در اینجا چون دارایی شرکت تغییری نکرده یعنی به اندازه آن اضافه نشده اما قیمتش فرق کرده است. سرمایه شرکت از این محل 950 میلیون تومان بیشتر شده است. در این حالت از افزایش سرمایه هم به سهامداران، به میزان سهامی که در اختیار دارند و درصد افزایش سرمایه سهام جایزه تعلق می‌گیرد.

افزایش سرمایه از محل صرف سهام

شرکت می‌تواند برای افزایش سرمایه از سهامدارنش مبلغی را بین ارزش اسمی سهم (1000 ریال) تا ارزش بازار (قیمت سهم در بورس) طلب کند. در روش صرف سهام، شرکت به جای دریافت 1000 ریال به ازای هر سهم (همان حق تقدم) پذیره نویسی سهام جدید را به قیمت بازار آن صورت می‌دهد.

مثلاً به جای آنکه از سهامداران 1000 ریال طلب کند، سهم جدید را به مبلغ 2000 ریال میفروشد. تفاوت ارزش اسمی و قیمتی که شرکت طلب می‌کند به عنوان صرف سهام در بخش حقوق صاحبان سهام در ترازنامه اعلام می‌شود.

حال فرض کنید که شرکت روش از طریق صرف سهام را به میزان 000 000 100 میلیون ریال اجرا کند. چون ارزش اسمی هر سهم 1000 ریال است، تعداد 000 100 هزار سهم به سهم‌های شرکت اضافه می‌شود. اما ار آنجا که به روش صرف سهام و به قیمت 2000 ریال هر برگه سهم جدید را میفروشد، با فروش 000 50 عدد سهم، مبلغ مورد نیاز شرکت برای افزایش سرمایه تأمین می‌شود. باقیمانده سهام فروش نرفته (000 50 عدد) هم بین سهامداران قبلی تقسیم بندی خواهد شد.

صرف سهام چیست؟

میدانیم طبق قانون ارزش اسمی هر سهم 1000 ریال (100 تومان) است. صرف سهام تفاوت بین ارزش بازار یک سهم و ارزش اسمی آن است. یعنی اگر سهم یک شرکت در بازار به قیمت 5000 تومان معامله شود، صرف سهام آن 4900 تومان است.

کدام افزایش سرمایه بهتر است؟

به صورت کلی آن نوع از افزایش سرمایه که باعث شود منابع جدید به شرکت وارد شود می تواند وضعیت بهتری را برای شرکت ایجاد کند. پس روش آورده نقدی و از طریق صرف سهام می تواند به صورت کلی بهتر باشد، اما از آنجایی که ساختار شرکت ها با یکدیگر تفاوت دارد، در نتیجه هر شرکت تفاوت های خاص خودش را دارد. پس نمی توان با یک دید به همه شرکت ها نگاه کنیم.